Türkiye'nin en yüksek zirvesine Cumhuriyet döneminde çıkan ilk Türk ekiplerinden birinin başında, yıllar sonra Çankaya Köşkü'ne yerleşecek bir subay vardı. Ağustos 1937'de Binbaşı Cevdet Sunay başkanlığındaki askeri birlik, 5 bin 137 metrelik Ağrı Dağı'nın doruğuna ulaştı.
15 subay ve 50 erlik tarihi tırmanış
Akademik kaynaklarda, Cumhuriyet döneminde Ağrı Dağı'na yapılan ilk Türk tırmanışı olarak 1937 ağustosundaki bu sefer gösteriliyor. Ekip, 15 subay ve 50 erden oluşuyordu. Anlatılara göre birlik, Iğdır tarafından yaklaşarak Serdarbulak Yaylası'nda toplandı ve buradan tırmanışa geçti.
Ekibin başındaki topçu kurmay binbaşı Cevdet Sunay, 1899'da Erzurum'da doğmuştu. Sunay, tırmanıştan yaklaşık 30 yıl sonra, 1966'da Türkiye'nin beşinci Cumhurbaşkanı seçildi ve 1973'e kadar bu görevi sürdürdü.
Ekipte genç bir şair teğmen vardı
Seferin en ilgi çekici detaylarından biri, ekipteki genç piyade teğmenlerinden birinin sonradan Türk şiirinin en önemli isimlerinden biri olacak Fazıl Hüsnü Dağlarca olmasıydı. Anlatılara göre birlik, zirveye bir Atatürk büstü taşıdı ve büstü "Türkiye'nin en yüksek dağına" armağan etti. Dağlarca, yıllar sonra bu tırmanışın izlerini şiirlerine de taşıdı.
Nuh'un Gemisi'ne rastlanmadı
1937 seferi, Ağrı Dağı'nın zirvesinde Nuh'un Gemisi'nin kalıntılarının bulunduğu yönündeki iddialar açısından da önemli bir kayıt bıraktı. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre Cevdet Sunay ve ekibi, zirveye ulaşmalarına rağmen iddiaların aksine geminin enkazına rastlamadı.
Kaynaklara göre 1968'de bir Türk askeri ekibi daha dağda benzer incelemeler yaptı ve aynı sonuca ulaştı.
Ağrı Dağı'na ilk kez 1829'da çıkılmıştı
Ağrı Dağı'nın zirvesine kayıtlara geçen ilk tırmanış, 1829'da Alman asıllı bilim insanı Friedrich Parrot ve ekibi tarafından gerçekleştirildi. Ardından 19. yüzyıl boyunca Avrupalı jeolog ve gezginler dağa tırmandı. Cumhuriyet döneminde ise Türk dağcılar ve askeri birlikler zirveye ulaşmaya başladı. 1937 seferi, bu yeni dönemin ilk ve en sembolik adımlarından biri olarak tarihe geçti.
Bugün Ağrı Dağı'na tırmanış izinli olarak yapılıyor ve her yaz yüzlerce dağcı zirveye çıkıyor. Ancak 1937'de bir binbaşı, bir şair teğmen ve onlarca askerin yaptığı bu tırmanış, dağın Cumhuriyet tarihindeki en ilginç sayfalarından biri olarak anılmaya devam ediyor.
Kapak görseli: O. Özgüner & A. Bilgütay (1966) / Wikimedia Commons, CC BY 4.0
