Her gün adını andığımız şehirlerin bir kısmı, Osmanlı döneminde bambaşka isimlerle kayıtlara geçiyordu. Kimi şehrin eski adı bugünküne çok benzerken kimininki duyanları şaşırtacak kadar farklı. Bu listenin başında da Ağrı geliyor.
Ağrı'nın eski adı: Karakilise ve Karaköse
Bugünkü Ağrı şehir merkezi, Osmanlı döneminde Karakilise adıyla biliniyordu. Kasaba daha sonra Karaköse adını aldı; Cumhuriyet döneminde il olan kentin adı ise sonradan, bölgenin simgesi olan dağdan esinlenerek Ağrı olarak değiştirildi. Karaköse adı bugün de il merkezinde yaşıyor.
Ağrı'nın en köklü ilçelerinden Doğubayazıt ise Osmanlı döneminde Bayezid adıyla anılıyordu ve Bayezid sancağının merkeziydi. İlçenin simgesi İshak Paşa Sarayı da bu dönemden kalma.
Doğu ve Güneydoğu'da iller
- Elazığ: Mamuretülaziz (öncesinde Harput merkezliydi)
- Tunceli: Dersim
- Bingöl: Çapakçur
- Hakkari: merkezi Çölemerik
- Adıyaman: Hısn-ı Mansur
- Gaziantep: Ayıntab
- Kahramanmaraş: Maraş
- Şanlıurfa: Urfa (Ruha)
- Diyarbakır: Diyarbekir
- Siirt: Siird
- Batman: İluh
- Erzurum: Erzen-i Rum
Batı ve İç Anadolu'da iller
- Ankara: Engürü
- Karaman: Larende
- Nevşehir: Muşkara
- Afyonkarahisar: Karahisar-ı Sahib
- Çanakkale: Kale-i Sultaniye
- Kırklareli: Kırkkilise
- Tekirdağ: Tekfurdağı
- İstanbul: Kostantiniyye, Dersaadet
- Giresun: Kerasunt
- Gümüşhane: Canca
Sancak adıyla anılan iller
Bazı iller ise Osmanlı idari düzeninde şehir adından çok bağlı oldukları sancak ya da vilayet adıyla anılıyordu:
- Bursa: Hüdavendigâr vilayeti
- Manisa: Saruhan sancağı
- Balıkesir: Karesi sancağı
- Muğla: Menteşe sancağı
- Antalya: Teke sancağı
- Isparta: Hamid sancağı
- Yozgat: Bozok sancağı
- Mersin: İçel sancağı
- Artvin: Livane sancağı
Çoğu il adını koruyor
Van, Muş, Bitlis, Kars, Erzincan, Sivas, Tokat, Konya, Kayseri, Trabzon ve Edirne gibi pek çok il ise Osmanlı döneminde de bugünkü adıyla ya da ona çok yakın bir söylenişle anılıyordu. Bu nedenle 81 ilin tamamında köklü bir isim değişikliği bulunmuyor; değişiklikler çoğunlukla Cumhuriyet'in ilk yıllarında yapılan düzenlemelerle hayata geçti.
Kapak fotoğrafı: İshak Paşa Sarayı, Doğubayazıt (W. Bulach, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0)
