Ağrı'nın en eski yerleşim alanlarından birine ev sahipliği yapan Eleşkirt, Ağrı-Erzurum kara yolu üzerinden geçenlerin yakından tanıdığı bir ilçe. Ancak ilçenin adının nereden geldiği, merkezinin neden taşındığı ya da hangi lezzetleriyle meşhur olduğu pek bilinmiyor. İşte Eleşkirt hakkında az bilinen 7 bilgi.
1. İlçe adını Toprakkale köyünden alıyor
Eleşkirt'e adını veren tarihi yerleşim, bugün ilçeye bağlı bir köy olan Toprakkale. Köyün adı 390 yılına ait kayıtlarda "Vağarşak kenti" anlamına gelen Vağarşagerd, 1282 kayıtlarında Walaşgerd, 1514 kayıtlarında ise Alaşgerd Toprakhisarı olarak geçiyor. Osmanlı kaynaklarında ise bölgeden "Aleşkerd" olarak söz ediliyor. İlçenin bugünkü adı da bu tarihi isimden geliyor.
2. İlçe merkezi kara yolu nedeniyle taşındı
Kaynaklara göre Eleşkirt'in merkezi 1926 yılına kadar Toprakkale tarafında bulunuyordu. Avrupa'yı İran'a bağlayan E80 kara yolunun bugünkü Eleşkirt'ten geçmesiyle ilçe merkezi de buraya taşındı. Toprakkale, Eleşkirt ilçe merkezine 13, Ağrı il merkezine ise 21 kilometre uzaklıkta bulunuyor.
3. Eleşkirt 1.816 metre rakımda kurulu
1.307 kilometrekarelik yüzölçümüne sahip Eleşkirt'in deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 1.816 metre. İlçeye bağlı Tahir, Yayladüzü ve Yücekapı, 2000 yılından sonra belde statüsü kazandı.
4. Toprakkale'de 1687'den kalma cami hâlâ ibadete açık
Toprakkale köyünde, Abdülakif Oğlu Mirza Bey tarafından 1687 yılında yaptırılan cami, yaklaşık 340 yıldır ayakta. Tarihi cami bugün de ibadete açık durumda.
5. Eleşkirt çiçal peyniriyle meşhur
Eleşkirt mutfağının en bilinen ürünlerinden biri, çiçal adı verilen örgü peyniri. İlçe mutfağının temelini et, sakatat, tereyağı, bulgur ve pung, cetûrî gibi yöresel baharatlar oluşturuyor. Yaz aylarında toplanıp kurutulan yeşillikler de yemeklerde sıkça kullanılıyor.
6. Gırar, keşkek ve cılbır ilçenin en ünlü yemekleri
Eleşkirt'in en ünlü yemekleri arasında keşkek, gırar ve cılbır yer alıyor. Bir tür ayran çorbası olan gırar, Eleşkirt'te yerel baharatlarla zenginleştirilerek farklı bir şekilde yapılıyor.
İlçede yaşayan Ahıska Türklerinin mutfağı da Eleşkirt sofralarını zenginleştiriyor. Sütlü ekmek, tutmaç çorbası, Ahıska mantısı, sinor, kikil, bişi ve hasuta tatlısı bu mutfağın öne çıkan lezzetleri arasında bulunuyor.
7. Dengbej geleneği ve "Konma Bülbül" türküsü yaşıyor
Eleşkirt'te yöre insanının acılarını, anılarını ve yaşanmışlıklarını ağıtlarla anlatan dengbej geleneği hâlâ sürüyor. İlçede bu kültürü yaşatan çok sayıda dengbej bulunuyor. Eleşkirt adına yazılan "Konma Bülbül Konma" türküsü de bölgede yaygın olarak biliniyor.
Bölgenin halk oyunu, dört adımla ağır ağır oynanan halay. "Laçi" adı verilen halay türü ise düğünlerin vazgeçilmezleri arasında yer alıyor.