Ağrı'nın dağları: Ağrı Dağı'nın gölgesinde kalan volkanlar ve zirveler

Ağrı’nın adı, Türkiye’nin en yüksek dağından geliyor. Ancak Ağrı Dağı, ilin tek dağı değil. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Ağrı İl Müdürlüğü’ne göre 11 bin 99 kilometrekarelik ilin büyük bölümü dağlarla kaplı. Bu dağların...

Ağrı'nın dağları: Ağrı Dağı'nın gölgesinde kalan volkanlar ve zirveler
GENEL 5 dk okuma 5 Okunma
Yazı Boyutu:

Ağrı’nın adı, Türkiye’nin en yüksek dağından geliyor. Ancak Ağrı Dağı, ilin tek dağı değil. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Ağrı İl Müdürlüğü’ne göre 11 bin 99 kilometrekarelik ilin büyük bölümü dağlarla kaplı. Bu dağların önemli bir kısmı volkanik kökenli; Ağrı Dağı ve Küçük Ağrı’dan Tendürek’e, Aladağ’dan Süphan’a kadar uzanan bu zirveler, Van Gölü çevresindeki büyük volkanik kuşağın parçası.

Bu yazıda Ağrı’nın öne çıkan dağlarını; yükseklikleri, konumları ve öne çıkan özellikleriyle resmi ve ansiklopedik kaynaklar ışığında ele alıyoruz.

Ağrı’nın doğal sınırlarını dağlar çiziyor

Bakanlık kaynaklarına göre Ağrı’nın doğal sınırlarını da büyük ölçüde dağlar belirliyor: İlin doğu sınırını Küçük Ağrı Dağı’nın doğu etekleri, batı sınırını Saç Dağı Geçidi, kuzey sınırını Aras Güneyi Dağları, güney sınırını ise Süphan Dağı’nın kuzey etekleri oluşturuyor. Bu dağların arasında, Eleşkirt’ten İran sınırına kadar doğu-batı doğrultusunda uzanan çöküntü ovaları yer alıyor.

1. Ağrı Dağı (5 bin 137 metre)

Türkiye’nin en yüksek dağı olan Ağrı Dağı, 5 bin 137 metrelik yüksekliğiyle Doğu Anadolu’nun simgesi. Kaynaklara göre dağ, Türkiye’nin doğu ucunda, İran’ın 16 kilometre batısında ve Ermenistan’ın 32 kilometre güneyinde yer alıyor. Dağın yaklaşık yüzde 35’i Ağrı, yüzde 65’i ise Iğdır il sınırları içinde bulunuyor. Selçuklu döneminde “Eğri Dağ” olarak da anılan dağ, Nuh’un Gemisi anlatılarıyla da dünya çapında tanınıyor.

2. Küçük Ağrı Dağı

Ağrı Dağı’nın doğu yamacında yükselen Küçük Ağrı Dağı, büyük komşusunun gölgesinde kalsa da kendi başına önemli bir volkan. Ansiklopedik kaynaklara göre Küçük Ağrı, Ağrı Dağı’nın doğu kanadındaki büyük bir uydu koni ve İran sınırına 8 kilometreden daha az bir mesafede bulunuyor. Neredeyse kusursuz simetrik konik yapısıyla dikkat çeken dağ, Türkiye’nin en yüksek altıncı zirvesi olarak gösteriliyor. Dağın yüksekliği kaynaklarda 3 bin 896 ile 3 bin 925 metre arasında farklı değerlerle veriliyor.

3. Tendürek Dağı

Ağrı ile Van illeri arasında, İran sınırına yakın konumdaki Tendürek Dağı, Türkiye’nin en ilginç volkanlarından biri. Kaynaklara göre kalkan tipi bir volkan olan Tendürek’in kurumuş lav akıntıları, düz bir arazi üzerinde yaklaşık 650 kilometrekarelik bir alanı kaplıyor. Dağın iki ana yapısı, zirve krateri olan Büyük Tendürek ile ana kraterin doğusundaki Küçük Tendürek. Yumuşak eğimli yamaçlarıyla bir kalkanı andıran dağın, Hawaii adasındaki volkanlar gibi akışkan lav püskürttüğü biliniyor. Dağın yüksekliği yaklaşık 3 bin 514 metre olarak veriliyor.

Tendürek, Nemrut Kalderası ve Ağrı Dağı ile birlikte Van Gölü’nü çevreleyen volkanik grubun bir parçası. Ağrı-Van kara yolu üzerindeki Tendürek Geçidi de kış aylarında bölgenin en zorlu geçitlerinden biri olarak biliniyor.

4. Aladağ ve Koçbaşı (Muratbaşı) zirvesi

Taşlıçay ilçesinin güneyinde yükselen Aladağ, Murat Nehri’nin kaynak bölgesi olarak özel bir öneme sahip. Ağrı Valiliği’ne göre Taşlıçay ilçesinin en yüksek noktası, Aladağ üzerindeki 3 bin 510 metrelik Koçbaşı (Muratbaşı) tepesi. Kaynaklara göre Murat Nehri, Diyadin’den doğan akarsuların Aladağ ve Muratbaşı Dağı’ndan gelen kollarla birleşmesiyle oluşuyor.

Aladağ’ın batı uzantıları Patnos’un kuzeydoğusuna kadar uzanıyor. Patnos Kaymakamlığı, Aladağ’ın doruklarında yıl boyu kar ve buz görülebildiğini, dağdan inen derelerin Patnos Ovası’ndan geçerek Murat’a karıştığını belirtiyor. Ağrı Valiliği’ne göre Sinek ve Aladağ’ın yüksek kesimlerindeki yaylalar, yazın sulak çayırlarla yeşillenen ve hayvancılık için büyük önem taşıyan alanlar.

5. Süphan Dağı (4 bin 58 metre)

Zirvesi Ağrı il sınırlarının dışında, Van Gölü’nün hemen kuzeyinde bulunsa da Süphan Dağı Ağrı’nın coğrafyasında önemli bir yere sahip. Bakanlık kaynaklarına göre 4 bin 58 metrelik Süphan, Türkiye’nin en yüksek dördüncü dağı ve kuzey etekleri Ağrı’nın güneydeki doğal sınırını oluşturuyor. Sönmüş bir volkan olan dağın zirvesi, Patnos ilçe merkezine yaklaşık 25 kilometre uzaklıkta.

6. Kösedağ

Ağrı’nın batısında, Eleşkirt Ovası’nın kuzeyinde yükselen Kösedağ, ilçenin en belirgin doğal simgelerinden biri. Akademik çalışmalara göre Eleşkirt Ovası, kuzeyden Köse Dağı ile Karasu-Aras dağlarının bir bölümünü oluşturan Taşkom ve Gücür dağlarıyla çevrili. Bakanlık kaynakları Kösedağ’ı Eleşkirt’in öne çıkan doğal değerleri arasında sayıyor; dağ son yıllarda dağcılık gruplarının da tercih ettiği rotalar arasında.

7. Zor, Yalıntaş ve Kaluz dağları

Doğubayazıt Sazlıkları’nı besleyen dağlar da Ağrı’nın önemli yükseltileri arasında. Bakanlık verilerine göre bu dağların yükseklikleri şöyle:

  • Zor Dağı: 3 bin 181 metre
  • Yalıntaş Dağı: 2 bin 54 metre
  • Kaluz Dağı: 2 bin 23 metre

Bakanlık kaynaklarına göre Karabulak yakınlarındaki Saz Gölü, bu üç dağdan gelen yüzey sularıyla besleniyor.

Diğer dağlar

Bunların dışında Patnos’un kuzeybatısındaki Top Dağı, Eleşkirt Ovası’nı kuzeyden çevreleyen Taşkom ve Gücür dağları ve ilin kuzey sınırını oluşturan Aras Güneyi Dağları da Ağrı’nın dağlık yapısını tamamlayan yükseltiler arasında.

Dağlar Ağrı’ya ne kazandırıyor?

Ağrı’nın dağları; hayvancılığa yaz otlakları sunan yaylalarıyla ekonomiye, Murat Nehri gibi akarsuları besleyen kar ve buz örtüsüyle su kaynaklarına, dağcılık ve doğa yürüyüşü olanaklarıyla da turizme katkı sağlıyor. Volkanik dağların oluşturduğu lav setleri, Balık Gölü gibi yüksek rakımlı göllerin de oluşumunda belirleyici rol oynadı.

Kaynaklar: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Ağrı İl Müdürlüğü, Ağrı Valiliği, Patnos Kaymakamlığı, Vikipedi (Ağrı Dağı, Tendürek Dağı, Küçük Ağrı Dağı, Murat Nehri). Kapak fotoğrafı (Ağrı Dağı ve Küçük Ağrı Dağı): Gökhan Erçoban / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)

Görüşünüzü Belirtin

Genel Kategorisinden Haberler

İlginizi çekebilecek güncel kaynak haberleri

Benzer