Akdeniz Üniversitesi, yapay zeka alanında uluslararası başarı elde eden bilimsel çalışmalardan birine ev sahipliği yaptı. Yükseköğretim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Derviş Karaboğa, “Yapay Arı Kolonisi (ABC) ve Çoklu-Ajan Yönetim Mimarisi” başlıklı konferansta akademik çalışmalarını katılımcılarla paylaştı. Fen Fakültesi tarafından düzenlenen konferansta Karaboğa, 2005 yılında literatüre kazandırdığı Yapay Arı Kolonisi (ABC) algoritmasının çalışma prensiplerini ve farklı sektörlerdeki kullanım alanlarını anlattı. Türkiye'nin uluslararası bilim dünyasında öne çıkan çalışmalarından biri olan algoritmanın gelişim süreci de ele alındı.
Türkiye’nin En Çok Atıf Alan Bilimsel Çalışmaları Arasında
Yapay zeka optimizasyonu alanında kullanılan ABC algoritması, dünya genelinde farklı disiplinlerde uygulama alanı buluyor. İlaç tasarımından inşaat sektörüne, beton teknolojilerinden elektronik devre tasarımına kadar pek çok alanda bu yöntemden yararlanılıyor. Konferansta çalışmanın uluslararası akademik etkisine de değinen Prof. Dr. Karaboğa, temel makalenin 2007 yılında yayımlandığını ve 10 binin üzerinde atıf aldığını belirtti. Karaboğa, Web of Science veritabanındaki Türkiye kaynaklı yaklaşık 1 milyon 400 bin yayın arasında çalışmalarının atıf sıralamasında 17’nci sırada bulunduğunu ifade etti. Başarının yalnızca karmaşık modeller geliştirmekle mümkün olmadığını vurgulayan Karaboğa, şöyle konuştu:
Yapay Arı Kolonisi Algoritması Nasıl Çalışıyor?“Çok basit ve sade görünen bu algoritmanın ilk raporu 2005 yılında yayımlandı. Bu çalışma şu anda ilgili listelerde 10 binin üzerinde atıf almıştır. Esasında başarılı bir modelin illa ki karmaşık olması şart değildir, yeter ki doğayı doğru modellesin ve işe yarasın. İnsanların işine yaradığı takdirde sadeliği hiçbir zaman bir dezavantaj oluşturmaz.”
Konferansta yapay zeka, hesaplamalı zekâ ve sürü zekası yaklaşımları da ele alındı. Karaboğa, ABC algoritmasının doğadaki arıların davranışlarından esinlenerek geliştirildiğini anlattı. Arıların duyusal algıları ve iletişim yöntemleri üzerinden algoritmanın temelini açıklayan Karaboğa, yöntemi Parçacık Sürü Optimizasyonu (PSO) ve Karınca Kolonisi Optimizasyonu (ACO) gibi farklı algoritmalarla karşılaştırdı.
ABC Algoritmasına TÜBİTAK ve TÜBA Ödülleri
ABC algoritmasının bilim dünyasındaki etkisinin her geçen yıl arttığını belirten Karaboğa, çalışmanın 20’nci yılı dolayısıyla uluslararası bir etkinlik düzenlediklerini söyledi. Algoritmaya özel olarak hazırlanan akademik yayın sürecinin devam ettiğini aktaran Karaboğa, Applied Soft Computing dergisinin çalışmanın 20’nci yılına özel bir sayı hazırladığını ifade etti. Ayrıca Türkiye’de konu üzerine 100’ün üzerinde yüksek lisans ve doktora tezi yazıldığını belirtti. Karaboğa, bilimsel çalışmalarının karşılığında 2023 yılında TÜBİTAK Bilim Ödülü ve TÜBA Uluslararası Akademi Ödülü’ne layık görüldüğünü de hatırlattı.
Yapay Zekanın ABC’si Anıtı Türk Tarihinden İzler Taşıyor
Prof. Dr. Karaboğa, bilimsel başarıların genç araştırmacılara ilham vermesi amacıyla hazırlanan “Yapay Zekânın ABC’si Anıtı” hakkında da bilgi verdi. Kayseri’de inşa edilen anıtın tasarımında Selçuklu mimarisinden esinlenildiğini belirten Karaboğa, yapının sekiz köşeli Selçuklu yıldızı biçiminde tasarlandığını söyledi. Anıtın merkezinde arıların sallanma dansını temsil eden bir figür bulunuyor. Petek dokusu ise algoritmanın soyut dünyasını simgeliyor. Toplam 12 parçadan oluşan akış şemasının bir yılı temsil ettiğini aktaran Karaboğa, anıtın yüksekliğinin Orhun Abideleri’ndeki Bilge Kağan Anıtı’nın yüksekliği esas alınarak 3,90 metre belirlendiğini kaydetti.
ABC Algoritması İçin Yeni Akademik Yayınlar Hazırlanıyor
Türkiye’den çıkan bilimsel çalışmanın uluslararası akademik yayınlarda özel sayılara konu olmasının önemine değinen Karaboğa, TR Dizin’de yer alan yerel bir enstitü dergisinin de ABC algoritmasına özel sayı hazırladığını açıkladı. Karaboğa, bu tür çalışmaların Türkiye’deki bilimsel üretime örnek oluşturmasını ve benzer başarıların artmasını temenni etti.
Akdeniz Üniversitesi’ndeki Akademisyenlere Teşekkür Etti
Akdeniz Üniversitesi’nde ABC algoritması üzerine çalışmalar yürüten iki öğretim üyesi bulunduğunu belirten Karaboğa, bu alandaki akademisyenlere teşekkür etti. Algoritmanın ilk dönemlerinde Türkiye’de yeterince tanınmadığını, uluslararası araştırmacıların çalışmaya ilgi göstermesiyle kullanımının yaygınlaştığını ifade eden Karaboğa, akademik desteğin önemini vurguladı. Konferans, katılımcıların sorularının yanıtlanmasının ardından sona erdi. Programın sonunda Akdeniz Üniversitesi Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Şükrü Özen ve Fen Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Mustafa Alkan, Prof. Dr. Derviş Karaboğa’ya teşekkür belgesi ve plaket takdim etti.